Otežano gutanje

Otežano gutanje ili disfagija (latinski: dysphagio) predstavlja ili osećaj otežanog započinjanja akta gutanja (kada se naziva orofaringealna visoka disfagija) ili osećaj da hrana i tečnosti zastaju u njihovoj pasaži od usa do želuca (ezofagealna niska disfagija). Prema tome, disfagija predstavlja osećaj neadekvatnog prolaska progutanog sadržaja. Osećaj nakupljanja hrane u jednjaku predstavlja takodje još jedan simptom koji se može povrenmeno javljati kod ovih bolesnika. Osnovu u daljem lečenju predstavlja odluka da li je disfagija orofaringealnog ili ezofagealnog porekla. Ova razlika se može načiniti sa velikom sigurnošću (80-85%) samo na osnovu simptoma samih bolesnika. Pojedina oboljenja mogu dati oba tipa disfagije tako da je njihova pažljiva procena i adekvatna dijagnostika neophodna.

    Disfagija predstavlja dominantan klinički simptom kod većine bolesnika sa oboljenjima jednjaka. Uzroci disfagije su mnogobrojni:
  • Problemi sa zubima
  • Sistemska oboljenja koja zahvataju nerve koji kontrolišu mišiće ždrela i jednjaka
  • Funkcionalna oboljenja jednjaka (ahalazija, difuzni spazam, divertikulumi i dr)
  • Gastroezofagealna refluksna bolest praćena zapaljenskim suženjem jednjaka
  • Tumori grla
  • Tumori jednjaka i gornjeg dela želuca

Otežano gutanje se može manifestovati isključivo za čvrstu odnosno tečnu hranu ili kao kombinacija ove dve. U slučaju da je disafgija praćena i brzim gubitkom u telesnoj težini (više od 10 kg za 3 meseca), odnosno da je progresivna, radi se o alarmantnom simptomu jer je tada uglavnom uzrokovana tumorskim procesima na jednjaku. Otežano gutanje kod bolesnika sa GERB-om najčešće nastaje zbog zapaljenskog oštećenja jednjaka kiselinom, i njegovim posledičnim sužavanjem, odnosno poremećajem normalne funkcije pražnjenja (peristaltike) jednjaka. Kod bolesnika sa ahalazijom disfagija je progredijentna (stalno napreduje) i prisutna je kako za tečnosti tako i za čvrstu hranu. U oko 20 % bolesnika sa ahalazijom prisutna je tzv. paradoksalna disfagija kada bolesnici lakše uzimaju čvrtu hranu nego tečnosti. Otežano gutanje dovodi često do pothranjenosti i opšte slabosti organizma. Takođe, nemogućnost adekvatnog gutanja nekada dovodi aspiracije hrane i tečnosti što može dovesti do nastanka posebno teškog oblika zapaljenja pluća (pneumonije). Procenjuje se da je disfagija prisutna i kod oko 10 % pacijenata sa blažim i srednjim stepenom jačine GERB-a, dok se u težim formama komplikovanog GERB-a javlja kod preko 80% pacijenata. U ranim formama GERB-a (pre nastanka suženja lumena) moguće objašnjenje za postojanje disfagije je prisutvo ezofagitisa sa posledičnim edemom sluzokože jednjaka, kao prisustvo mehaničke opstrukcije prolasku hrane. Oslabljen motilitet tela jednjaka (inefektvni motilitet jednjaka) mogao bi da bude drugo racionalno objašnjenje za visoku incidencu disfagije kod pacijenta sa GERB-om. Postojanje hernije hijatusa jednjaka takođe može da dovede do simptoma disfagije, efektom kompresije dijafragmalnog hijatusa na želudac i nastanka mehaničke prepreke normalnom pražnjenju.

    Disfagija se može različito manifestovati, najčešće u zavisnosti od nivoa na kom se javlja poremećaj. Pacijenti mogu imati različitu percepciju simptoma, te je detaljno ispitivanje od strane specijalizovanih lekara obavezno. Ovo su neki od mogućih simptoma:
  • Spor unos hrane
  • Jedan zalogaj se guta više puta
  • Stalno podrigivanje tokom jela
  • Pojačano slivanje pljuvačke
  • Osećaj da se hrana lepi u jednjaku, osećaj knedle u grlu
  • Osećaj punoće u grudima nakon obroka
  • Kašalj i zagrcnjavanje tokom jela ili neposredno nakon jela
  • Učestale respiratorne infekcije
  • Često pljuvanje i povraćanje
  • Pojava hrane i tečnosti na nos u toku ili nakon jela
  • Nevoljno vraćanje penušavog sadržaja na usta

Afagija (nemogućnost gutanja) najčešće se javlja kod malignih oboljenja koja u potpunosti sužavaju lumen jednjaka, izrazitih zapaljenskih suženja jednjaka ili usled opstrukcije jednjaka stranim telom.

Odinofagija (bolno gutanje) predstavlja karakterističan simptom za nerefluksni, najčešće bakterijski, gljivični ili virusni ezofagitis (monilijaza ili herpes). Ovaj simptom se takođe može javiti i kod peptičnih ulkusa jednjaka (Barrett-ov jednjak). Simptomi udruženog bolnog i otežanog gutanja u velikom broju slučajeva su manifestacije eozinofilnog ezofagitisa.