Bol u epigastrijumu i ispod desnog rebarnog luka

Prema poznatom britanskom hirurgu John-u Hilton-u „svaki bol ima određeno i važno značenje, ako smo dovoljno uporni da nađemo njegov uzrok“. Bol se može definisati kao neprijatno senzorno i emotivno iskustvo izazvano stvarnim ili potencijalnim oštećenjem tkiva ili poremećajem funkcije organa. Iako je u osnovi neprijatno iskustvo, bol je veliki prijatelj obolelog i signal upozorenja, jer ga primorava da se javi lekaru, često ukazuje na mesto patološkog procesa, doprinosi ranom postavljanju dijagnoze, i omogućava blagovremeno donošenje odluke o lečenju, što je od neprocenjive vrednosti naročito kod hitnih stanja.

Bol u gornjem središnjem delu trbuha koji se naziva epigastrijum, može biti uzrokovan različitim patološkim stanjima na brojnim organima. Način javljanja, trajanje bola, njegovo pojačavanje ili prestajanje u pojedinim okolnostima kao i pravci širenja mogu da ukažu na to koji organ je zahvaćen patološkim procesom. Širok spektar poremećaja na raznim organima može dati epigastrični bol od promena na želucu i dvanaestopalačnom crevu (gastritis, peptični ulkusi, tumori) preko patoloških stanja žučne kese (kalkuloza), debelog creva, pankreasa. Bol u epigastrijumu može u pojedinim slučajevima biti i znak infarkta miokarda. A osećaj nelagodnosti ili blagog bola u epigastrijumu osnovni je simptom funkcionalne dispepsije. Veliki broj pacijenata sa hernijom hijatusa jednjaka i gastroezofagealnom refluksnom bolešću uz prisustvo gorušice i regurgitacije navodi i prisutvo bolova u epigastrijumu. Stoga, detaljna anamneza u smislu vremena i načina nastanka bola, njegovog intenziteta, trajanja i širenja može navesti lekara da posumnja o kom primarnom uzroku bola se radi.

Najčešći uzrok epigastričnog bola su dispepsija, gastritis kao i postojanje peptične ulkusne bolesti, odnosno ulkusa želuca ili duodenuma. Kod duodenalnog ulkusa bol se klasično pojavljuje u epigastrijumu u projekciji središnje linije i često prolazi nakon uzimanja hrane, mleka ili lekova koji kupiraju kiselinu. Najznačajnija karakteristika ovog bola je da je intenzivniji 2-3 sata nakon jela ili tokom sna. Ova vrsta bola se pogoršava posle unosa hrane začinjene iritansima ili hrane koja dovodi do fermentisanja (paradajz, ljuti začin, pržena hrana, luk, nedopečena testa ili presno voće). Bol ima tendenciju vraćanja, a bolne epizode kod bolesnika sa duodenalnim ulkusom mogu trajati periodično po nekoliko nedelja ili meseci. Promena kvaliteta bola ka stalnom uz nemogućnost njegovog smanjivanja lekovima koji sprečavaju lučenje želudačne kiseline ukazuje na komplikacije ulkusa, najčešće u smislu njegovog prodiranja u okolne organe.

Kod ulkusa želuca bol je manje karakterističan i tipičan simptom nego kod pacijenata sa ulkusom dvanaestopalačnog creva. Pojavljuje se obično ulevo od srednje trbušne linije. Posle uzimanja hrane kod ovih pacijenata bol ne prestaje, već se čak i pojačava a uzimanje lekova nema isti efekat kao kod duodenalnog ulkusa.

Akutno zapaljenje žučne kese koje je najčešće uzrokovano prisustvom kalkulusa u žučnoj kesi manifestuje se naglom pojavom bolova u epigastrijumu i ispod desnog rebarnog luka. Karakteristično je da se ovaj bol obično širi u leđa, ka desnoj lopatici i da je često praćeni mučninom i povraćanjem. Akutno zapaljenje pankreasa se karakteriše jakim, stalnim epigastričnim bolovima koji se najčešće šire pojasno (u vidu obruča) u leđa i obično su praćeni mučninom i povraćanjem. Često je značajan podatka da je bolu prethodio prekomeran, obično masan obrok ili konzumacija alkohola.

S obzirom na mnoštvo uzroka koji mogu izazvati bol u epiagstrijumu ili ispod desnog rebarnog luka, dijagnoza nije laka. Bol u epigastrijumu kao i svaki drugi bol predstavlja zaštitni mehanizam, odnosno predstavlja signal upozorenja pacijentu da treba da se javi lekaru koji će detaljnom anamnezom dopunjenom posebno definisanim dijagnostičkim metodama utvrditi njegov uzrok i započeti adekvatno lečenje.